بازاریان؛ ستون فقرات اقتصادی و معنوی در پیروزی انقلاب اسلامی

حجت الاسلام محمد فرج زاده، از مبلّغین شهرستان آمل در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به نقش بی‌بدیل بازاریان و کسبه در پیروزی انقلاب اسلامی ایران در بیست و دوم بهمن ۱۳۵۷، اظهار داشت: این پیروزی حاصل همبستگی و همکاری تمام اقشار جامعه بود، اما در میان این همه، نقش «بازاریان و کسبه» به دلیل جایگاه ویژه اجتماعی، اقتصادی و مذهبی‌شان، اهمیتی استراتژیک و بی‌بدیل داشت. بازار در ایران، تنها مرکز خرید و فروش نیست، بلکه قلب تپنده شهر و کانونی برای حفظ سنت‌ها و ارزش‌های دینی بوده است. بازاریان با حمایت قاطع خود از رهبری امام خمینی (ره) و تأمین نیازهای مالی و لجستیکی انقلاب، به ستون فقرات این نهضت تبدیل شدند.

کارشناس دینی افزود: یکی از مهم‌ترین جنبه‌های نقش بازاریان، «پیوند عمیق دینی و مذهبی» آنان بود. بازار در ایران همواره با حوزه علمیه و روحانیت رابطه‌ای نزدیک و دو سویه داشته است. کسبه که اغلب از خاندان‌های متدین و مذهبی بودند، با شناخت دقیقی که از اسلام و تشیع داشتند، دعوت‌های امام خمینی (ره) را پاسخ مثبت دادند. آن‌ها به خوبی می‌دانستند که رژیم پهلوی با ترویج فرهنگ غربی و بی‌اعتنایی به مقدسات، هویت دینی کشور را تهدید می‌کند. بنابراین، مساجد و حسینیه‌های واقع در بازار، به پایگاه‌های اصلی برای توزیع اعلامیه‌های امام و برگزاری جلسات سرّی انقلابیون تبدیل شد.

وی تصریح کرد: جنبه دوم، «حمایت‌های مالی و اقتصادی» بود. انقلاب برای ادامه حیات خود به منابع مالی گسترده‌ای نیاز داشت؛ منابعی که باید جایگزین بودجه‌های کلان دولتی می‌شد. بازاریان با پرداخت «خمس» و «زکات» اموال خود به روحانیت و نهضت، و همچنین کمک‌های نقدی چشمگیر، هزینه‌های چاپ اعلامیه‌ها، تأسیس روزنامه‌ها و حمایت از خانواده‌های زندانیان و شهدا را تأمین کردند. آن‌ها با بستن مغازه‌های خود در روزهای اعتصاب، فشار اقتصادی سنگینی به رژیم وارد آوردند و نشان دادند که منافع ملی و دینی برایشان بر منافع شخصی و تجاری اولویت دارد.

حجت الاسلام فرج زاده بیان کرد: «بازاریان به عنوان خط‌شکنان صحنه‌های عملی» نیز نقشی کلیدی ایفا کردند. از همان روزهای ابتدایی قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲، بازار تهران و سایر شهرها اولین جایی بود که درهای خود بست و پرچم اعتراض را برافراشت. در ماه‌های منتهی به پیروزی، اعتصابات سراسری بازار، چرخ‌های اقتصادی رژیم را فلج کرد. کسبه با شجاعت تمام، در برابر تانک‌ها و نیروهای نظامی ایستادند و از پناه دادن به جوانان مبارز و فراریان سیاسی ابایی نداشتند. بازار به پناهگاهی امن برای مجاهدان تبدیل شد که در آن می‌توانستند از دست ساواک به در بروند.

مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به نفوذ اجتماعی بازاریان خاطرنشان کرد: همچنین، نفوذ اجتماعی بازاریان در جذب سایر اقشار بسیار حائز اهمیت بود. بازاریان به عنوان قشری که با توده‌های مردم در ارتباط مستقیم بودند، توانستند افکار عمومی را نسبت به ظلم‌های رژیم آگاه کنند. آن‌ها با اعتبار خود در میان مردم، اعتبار امام خمینی (ره) را تثبیت کردند و شکاف بین روشنفکران و مردم عادی را پر کردند. این اتحاد میان بازار و حوزه، نماد واقعی «اتحاد اسلام و بازار» بود که توانست پایه‌های سلطنت را سست کند.

حجت الاسلام فرج زاده گفت: در نهایت، نقش بازاریان در تحقق انقلاب اسلامی، الگویی از مسئولیت‌پذیری اجتماعی را به نمایش گذاشت. آن‌ها ثابت کردند که ثروت و تجارت، نباید انسان را از دین و میهن بیگانه کند، بلکه باید در خدمت پیشرفت و سعادت جامعه باشد. حضور قاطع بازاریان در کنار مردم و روحانیت در بیست و دوم بهمن ۱۳۵۷، ضربه نهایی را به بدنه رژیم وارد کرد و زمینه را برای استقرار حکومت عدل اسلامی فراهم ساخت. این همبستگی همچنان به عنوان یکی از افتخارات تاریخ انقلاب اسلامی باقی می‌ماند.